
Vì sao homeschooling không nên được xem là phong trào?
Theo mô hình này, học sinh có thể học chương trình phổ thông ngay tại nhà, nhận chứng nhận hoàn thành chương trình và có cơ hội liên thông với các chương trình giáo dục nước ngoài. Mức học phí được giới thiệu khoảng 7–8 triệu đồng mỗi tháng, tương đương gần 100 triệu đồng mỗi năm.
Tại TP.HCM, một số cơ sở khác cũng triển khai mô hình tương tự, với mức học phí khoảng 20 triệu đồng. Học sinh được tổ chức học tại nhà và cấp giấy chứng nhận hoàn thành chương trình nếu đáp ứng đủ điều kiện.

Sức hút của homeschooling phản ánh những thay đổi trong nhu cầu giáo dục của nhiều gia đình. Thời khóa biểu dày đặc, quãng đường đưa đón xa, áp lực học tập hoặc mong muốn xây dựng lộ trình riêng cho con khiến một bộ phận phụ huynh tìm đến giáo dục tại nhà như một lựa chọn thay thế trường học truyền thống.
Cùng với đó, sự phát triển của công nghệ càng khiến mô hình này được chú ý. Nhiều người hình dung rằng trong tương lai, học sinh có thể tiếp cận giáo viên AI, robot và môi trường thực tế ảo chỉ thông qua các thiết bị thông minh, tạo nên một lớp học không còn bị giới hạn bởi không gian địa lý.
Tuy nhiên, học tập không chỉ đơn thuần là tiếp nhận kiến thức. Trường học còn là môi trường để trẻ tương tác, xây dựng kỹ năng xã hội và phát triển thông qua các hoạt động tập thể. Vì vậy, trước khi xem homeschooling là một xu hướng giáo dục đáng theo đuổi, cần nhìn nhận đầy đủ cả những lợi ích lẫn giới hạn của mô hình này.
Vậy vai trò của trường học trong bối cảnh công nghệ ngày càng phát triển là gì? Và vì sao giáo dục tại gia không nên được xem là lựa chọn phù hợp với mọi gia đình?
Homeschooling là gì?
Homeschooling, hay giáo dục tại gia, là hình thức giáo dục trong đó trẻ được học chủ yếu tại nhà thay vì đến trường toàn thời gian. Dù được nhắc đến ngày càng nhiều, hiện vẫn chưa có một định nghĩa thống nhất về homeschooling trên phạm vi quốc tế.
Theo báo cáo của UNESCO năm 2025, homeschooling có thể được hiểu là hoạt động giáo dục do cha mẹ, người giám hộ hợp pháp hoặc người chăm sóc trực tiếp hướng dẫn cho trẻ trong độ tuổi phổ cập giáo dục. Việc học phần lớn diễn ra tại nhà và thay thế cho hình thức theo học toàn thời gian tại trường truyền thống trong ít nhất một khoảng thời gian nhất định.

Trên thực tế, homeschooling không phải là một trào lưu mới. Tại Mỹ, hình thức này bắt đầu phát triển mạnh từ những năm 1960, khi một số gia đình tìm kiếm phương pháp giáo dục khác với mô hình trường học truyền thống. Ban đầu, đây chủ yếu là lựa chọn cá nhân và còn gặp nhiều rào cản pháp lý. Tuy nhiên, khi số lượng gia đình tham gia tăng lên và nhận được sự ủng hộ từ các tổ chức xã hội, homeschooling dần được pháp luật công nhận tại nhiều bang.
Theo Trung tâm Thống kê Giáo dục Quốc gia Hoa Kỳ (NCES), trong năm học 2022–2023, khoảng 3,4% học sinh từ mẫu giáo đến lớp 12 tại Mỹ được cha mẹ xác định là học sinh homeschooling.
Tại Anh, cha mẹ cũng có quyền giáo dục con tại nhà, nhưng phải bảo đảm trẻ được tiếp cận nền giáo dục toàn thời gian, phù hợp với độ tuổi, năng lực và nhu cầu. Chính quyền địa phương có thể kiểm tra để xác định việc giáo dục có đáp ứng yêu cầu pháp luật hay không. Australia và Canada cũng công nhận homeschooling, song quy định về đăng ký, chương trình học và đánh giá tiến độ có sự khác biệt giữa các bang hoặc tỉnh bang.
Vì sao cha mẹ lựa chọn giáo dục tại nhà?
Trước khi trường học đại trà trở nên phổ biến, giáo dục tại nhà từng là một hình thức truyền đạt tri thức quen thuộc. Khi hệ thống trường công lập chưa phát triển rộng rãi, trẻ em thường học từ cha mẹ, gia sư hoặc những người dạy học riêng. Nội dung học có thể bao gồm toán học, ngôn ngữ, văn học, đạo đức, triết học và thiên văn học.
Khi giáo dục phổ cập phát triển, trường học dần trở thành mô hình chủ đạo. Việc tập trung nhiều học sinh trong cùng một hệ thống giúp mở rộng cơ hội tiếp cận giáo dục, chuẩn hóa chương trình và tổ chức giảng dạy trên quy mô lớn. Dù vậy, giáo dục tại nhà không hoàn toàn biến mất mà vẫn được duy trì như một lựa chọn riêng ở nhiều quốc gia.
Nhìn từ góc độ lịch sử, homeschooling và giáo dục tại trường là hai hình thức đã tồn tại song song qua nhiều giai đoạn, đáp ứng những nhu cầu và điều kiện xã hội khác nhau. Tuy nhiên, trong thế kỷ 21, khi giáo dục phổ thông đã trở nên phổ biến, điều gì khiến một số cha mẹ sẵn sàng rời khỏi mô hình trường học truyền thống để tự tổ chức việc học cho con?
Một trong những lý do phổ biến là sự không hài lòng với môi trường học đường. Một số phụ huynh lo ngại tình trạng bắt nạt, bạo lực học đường, áp lực thành tích hoặc cho rằng chương trình giáo dục đại trà chưa đáp ứng được nhu cầu phát triển riêng của từng đứa trẻ.
Bên cạnh đó, homeschooling cho phép cha mẹ chủ động cá nhân hóa quá trình học tập. Một đứa trẻ có năng khiếu về Toán có thể học nhanh hơn chương trình chung, trong khi một em cần thêm thời gian để tiếp thu Ngữ văn có thể điều chỉnh tiến độ mà không phải chịu áp lực chạy theo cả lớp.
Mô hình này cũng phù hợp với một số hoàn cảnh đặc biệt, chẳng hạn gia đình sống ở khu vực hẻo lánh, trẻ có nhu cầu giáo dục riêng, thường xuyên di chuyển hoặc theo đuổi các hoạt động thể thao, nghệ thuật chuyên nghiệp.
Như vậy, động lực lựa chọn homeschooling rất đa dạng: từ mong muốn bảo vệ con trước những vấn đề của môi trường học đường, tìm kiếm phương pháp phù hợp hơn cho đến những điều kiện sống không cho phép trẻ đến trường toàn thời gian. Điểm chung là các gia đình tin rằng một môi trường học tập được thiết kế riêng có thể đáp ứng nhu cầu của con tốt hơn giáo dục đại trà.
Nhưng liệu homeschooling có thực sự giúp trẻ học giỏi và phát triển tốt hơn? Những lợi ích mà mô hình này mang lại có đủ để bù đắp những gì trẻ có thể bỏ lỡ khi không đến trường?
Homeschooling có thực sự giúp trẻ học tốt hơn?
Một trong những lợi thế thường được nhắc đến của homeschooling là khả năng cá nhân hóa việc học. Thay vì phải tuân theo chương trình và tiến độ chung, trẻ có thể học theo năng lực, tốc độ và sở thích riêng. Cha mẹ cũng có điều kiện theo sát quá trình học, nhận ra những phần trẻ chưa hiểu và dành thêm thời gian cho các lĩnh vực các em quan tâm.
Một số nghiên cứu đã ghi nhận kết quả học tập khá tích cực ở nhóm học sinh homeschooling.
Chẳng hạn, cuộc khảo sát của Trung tâm Giáo dục tại nhà Canada năm 2006, thực hiện trên 5.800 trường hợp, ghi nhận 94% học sinh homeschooling đạt kết quả cao hơn mức trung bình của học sinh cùng độ tuổi đang theo học tại trường, xét trên kiến thức và năng lực.
Tại Mỹ, các nghiên cứu do Brian Ray thuộc Viện Nghiên cứu Giáo dục tại nhà Quốc gia (NHERI) thực hiện cũng cho thấy kết quả nổi bật. Trong nghiên cứu năm 2009 trên hơn 11.000 học sinh homeschooling, nhóm này đạt điểm cao hơn khoảng 34–39 điểm so với học sinh trường công lập ở nhiều môn như Đọc hiểu, Ngôn ngữ, Toán, Khoa học và Xã hội học.

Những kết quả tích cực cũng được ghi nhận ở bậc đại học. Một nghiên cứu công bố trên Journal of College Admission năm 2010 cho thấy, trong phạm vi nghiên cứu, sinh viên từng được giáo dục tại nhà có GPA và tỷ lệ tốt nghiệp cao hơn nhóm sinh viên học theo hình thức truyền thống.
Không chỉ có thành tích học tập, khả năng giao tiếp và hòa nhập xã hội của trẻ homeschooling cũng được đặt ra nhiều câu hỏi. Tuy nhiên, việc học tại nhà không đồng nghĩa với việc trẻ bị tách biệt hoàn toàn khỏi môi trường bên ngoài. Các em vẫn có thể tham gia câu lạc bộ, đội thể thao, hoạt động cộng đồng và nhóm học tập. Một báo cáo của Fraser Institute từng dẫn số liệu cho thấy học sinh homeschooling tại Canada tham gia trung bình khoảng tám hoạt động xã hội bên ngoài gia đình.
Những dữ liệu này cho thấy học tại nhà không mặc nhiên khiến trẻ học kém hơn, khó vào đại học hay thiếu cơ hội giao tiếp. Thậm chí, một số nghiên cứu còn ghi nhận kết quả tốt hơn ở nhóm học sinh homeschooling. Tuy nhiên, để xác định sự khác biệt đó có thực sự đến từ phương pháp giáo dục tại nhà hay không, cần xem xét kỹ hơn cách các nghiên cứu được thực hiện.
Vì sao homeschooling không nên được xem là xu hướng?
Một câu hỏi quan trọng cần đặt ra là: Trẻ học tốt hơn vì được giáo dục tại nhà, hay ngay từ đầu các em đã có những điều kiện thuận lợi hơn so với mặt bằng chung?
Trong nghiên cứu giáo dục, vấn đề này được gọi là selection effects, hay hiệu ứng lựa chọn mẫu. Đây là hiện tượng kết quả của một nhóm có thể chịu ảnh hưởng từ những đặc điểm sẵn có của các thành viên, chứ không hoàn toàn do phương pháp được nghiên cứu tạo ra.
Hãy thử hình dung hai gia đình. Gia đình thứ nhất có cha mẹ với trình độ học vấn tốt, tài chính ổn định và đủ thời gian đồng hành cùng con. Họ cũng có khả năng đầu tư vào giáo trình, gia sư và các hoạt động ngoại khóa. Trong khi đó, gia đình thứ hai có cha mẹ phải làm việc toàn thời gian, ít tiếp cận được nguồn tài liệu giáo dục và không thể dành nhiều thời gian hỗ trợ con học tập.

Nếu gia đình thứ nhất lựa chọn homeschooling, còn gia đình thứ hai gửi con đến trường, việc so sánh kết quả học tập giữa hai nhóm sẽ không hoàn toàn công bằng. Vì vậy, việc học sinh homeschooling đạt thành tích cao hơn trong một số nghiên cứu chưa đủ để chứng minh chính phương pháp này là nguyên nhân tạo ra kết quả tốt hơn.
Một yếu tố khác cần cân nhắc là thời gian trẻ theo học homeschooling. Ngay cả tại những quốc gia công nhận hình thức này, nhiều gia đình cũng chỉ duy trì việc học tại nhà trong một giai đoạn nhất định.
Theo báo cáo Homeschooling through a Human Rights Lens của UNESCO, tại ba tỉnh thành thị được nghiên cứu ở Pháp, tỷ lệ trẻ từ 6–16 tuổi chỉ học tại nhà trong khoảng 1–2 năm dao động từ 73–78%. Ở hai tỉnh nông thôn, nơi homeschooling có xu hướng kéo dài hơn, tỷ lệ này vẫn ở mức 54%. Trong khi đó, chỉ khoảng 11% trẻ được giáo dục tại nhà xuyên suốt từ lớp 1 đến lớp 12.
Báo cáo cũng dẫn một nghiên cứu tại Mỹ cho thấy 43% người trưởng thành từng học homeschooling chỉ trải qua hình thức này trong khoảng 1–2 năm. Những số liệu trên cho thấy nhiều gia đình xem giáo dục tại nhà là giải pháp phù hợp trong một giai đoạn, thay vì mặc định đây sẽ là con đường học tập lâu dài cho con.
Rủi ro pháp lý khi lựa chọn homeschooling tại Việt Nam
Tại Việt Nam, homeschooling hiện chưa có khung pháp lý riêng quy định đầy đủ việc cha mẹ tổ chức giáo dục phổ thông tại nhà cũng như cơ chế công nhận kết quả học tập tương ứng. Vì vậy, phụ huynh cần thận trọng trước những chương trình được quảng bá dưới danh nghĩa giáo dục tại gia, đặc biệt khi các chương trình này tuyên bố có thể thay thế trường phổ thông hoặc mở ra cơ hội học tập ở nước ngoài.
Một ví dụ đáng chú ý là vụ việc tại Đà Nẵng. Ngày 29/10/2026, giám đốc một trung tâm giáo dục tại nhà bị bắt với cáo buộc chiếm đoạt tài sản. Theo thông tin từ cơ quan điều tra, trung tâm này chỉ được cấp phép đào tạo, bồi dưỡng tiếng Anh cho thiếu nhi, không được phép giảng dạy chương trình giáo dục phổ thông hoặc liên kết đào tạo với nước ngoài.
Tuy nhiên, ông Tư vẫn tổ chức chương trình học toàn thời gian mang tên Prinberk Academy dành cho học sinh từ 5 đến 16 tuổi. Các em học 5 ngày mỗi tuần, cả buổi sáng lẫn buổi chiều, với học phí từ 7–8 triệu đồng mỗi tháng.
Cơ quan điều tra cho rằng ông Tư đã đưa ra thông tin sai sự thật và thổi phồng về chương trình Prinberk Academy nhằm tạo lòng tin với phụ huynh. Đáng chú ý, nhiều gia đình đã cho con nghỉ học tại trường phổ thông để chuyển sang chương trình này.
Vụ việc trên không thể được xem là bằng chứng cho thấy homeschooling không hiệu quả, bởi đây là mô hình đào tạo tập trung tại một trung tâm, không phải hình thức cha mẹ trực tiếp tổ chức việc học cho con tại nhà. Tuy nhiên, nó cho thấy một rủi ro quan trọng: chương trình được quảng bá là giáo dục quốc tế tại gia hoặc mang đến cơ hội học tập ở nước ngoài không đồng nghĩa với việc chương trình đó đã được cấp phép hay có thể thay thế trường phổ thông.